Przeciwwskazania do uprawiania wspinaczki i udziału w kursie wspinaczkowym – okiem instruktora

Wspinaczka jest sportem, który rozwija siłę, koordynację, wytrzymałość oraz odporność psychiczną. Coraz więcej osób decyduje się na pierwsze zajęcia na ściance wspinaczkowej lub udział w kursie wspinaczkowym. Choć wspinanie jest aktywnością dostępną dla każdego, istnieją sytuacje zdrowotne, które mogą stanowić przeciwwskazanie do uprawiania tego sportu lub wymagać wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Zdarzają mi się kursanci którzy jasno pytają o przeciwwskazania, dlatego artykuł ten może przysłużyć się szerszemu gronu.

Instruktor i trener bez wiedzy na temat zdrowia uczestnika nie ma możliwości właściwej reakcji. Istotne jest aby osoby które chcą rozpocząć przygodę ze wspinaniem, wiedziały o czym trzeba powiadomić szkoleniowca oraz co może dyskwalifikować z uprawiania aktywności wspinaczkowej lub górskiej. A takich powodów może być wiele.

W swojej wieloletniej pracy instruktorskiej i trenerskiej spotkałem się różnymi schorzeniami i stanami, które ostatecznie powodowały wykluczenie uczestnika z możliwości udziału w szkoleniu, ale też takimi które jedynie wymagały modyfikacji programu szkolenia, podejścia lub obciążeń nakładanych na kursanta. Postaram się opisać najważniejsze z nich. Oczywiście zdaje sobie sprawę, że lista może nie być kompletna.

Warto pamiętać, że wiele ograniczeń ma charakter względny. Oznacza to, że po odpowiednim leczeniu, rehabilitacji lub dostosowaniu rodzaju aktywności możliwy jest bezpieczny powrót do wspinania oraz udział w kursie wspinaczkowym.

Choroby układu krążenia

Wspinaczka, szczególnie prowadzona w terenie górskim lub na drogach o dużym stopniu trudności, może powodować znaczny wzrost tętna i ciśnienia krwi. Osoby cierpiące na poważne choroby serca powinny zachować szczególną ostrożność. Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• niestabilna choroba wieńcowa,
• świeżo przebyty zawał serca,
• niewyrównana niewydolność serca,
• niekontrolowane nadciśnienie tętnicze,
• poważne zaburzenia rytmu serca.

W przypadku chorób kardiologicznych decyzję o możliwości rozpoczęcia wspinaczki powinien podjąć lekarz.

Choroby neurologiczne

Podczas wspinaczki oraz asekuracji, nawet krótkotrwała utrata przytomności może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji. Z tego względu szczególną uwagę należy zwrócić na schorzenia neurologiczne. Przeciwwskazaniem mogą być:

• padaczka,
• częste omdlenia o niewyjaśnionej przyczynie,
• zaburzenia równowagi,
• niektóre choroby neurodegeneracyjne.

Osoby cierpiące na padaczkę powinny skonsultować możliwość uprawiania wspinaczki z neurologiem oraz instruktorem. Może zdarzyć się tak, że instruktor dopuści je do wspinania na mniejszych formach jak ścianki boulderowe, ściany do wspinaczki z liną oraz skały, ale wyłączy z możliwości asekuracji partnera oraz odradzi wspinanie na większych ścianach i w górach.

Poważny lęk wysokości

Wiele osób myli naturalny respekt przed wysokością z akrofobią, czyli chorobliwym lękiem wysokości. Lekki stres jest całkowicie normalny podczas zajęć wspinaczkowych i zwykle ustępuje. Jednak w przypadku silnej akrofobii mogą pojawić się ataki paniki, zawroty głowy, problemy z oddychaniem czy całkowita niemożność kontynuowania wspinaczki. Akrofobia nie jest jednoznacznym przeciwwskazaniem do udziału w kursie wspinaczkowym, jednak w takich sytuacjach warto rozpocząć od bardzo niskich ścianek i kontrolowanie oswajać się z wysokością pod okiem instruktora.

Świeże urazy i kontuzje

Jednym z najczęstszych przeciwwskazań do udziału w kursie wspinaczkowym są urazy i kontuzje. Dotyczy to przede wszystkim złamań kończyn, skręceń stawów, naderwań mięśni, uszkodzeń więzadeł, świeżych urazów barków, łokci i nadgarstków.

Powrót do wspinania powinien nastąpić dopiero po zakończeniu leczenia i uzyskaniu zgody lekarza lub fizjoterapeuty.

Problemy z kręgosłupem

Niektóre schorzenia kręgosłupa mogą utrudniać lub uniemożliwiać bezpieczne wspinanie. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku:

• ostrej dyskopatii,
• silnych dolegliwości bólowych, najczęściej odcinka lędźwiowego,
• niestabilności kręgosłupa,
• świeżych urazów kręgów.

Warto jednak podkreślić, że wiele osób z przewlekłymi problemami kręgosłupa wspina się rekreacyjnie po odpowiedniej rehabilitacji i konsultacji specjalistycznej.

Zaawansowane choroby układu oddechowego

Wspinaczka wymaga sprawnego funkcjonowania układu oddechowego. Problemy mogą pojawić się u osób cierpiących na:

• ciężką astmę,
• przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP),
• niewydolność oddechową,
• schorzenia powodujące duszności wysiłkowe.

W wielu przypadkach dobrze kontrolowana astma nie wyklucza wspinaczki, jednak wymaga odpowiedniego przygotowania.

Znaczna otyłość

Nadmierna masa ciała nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do wspinania, jednak może zwiększać ryzyko przeciążeń stawów, ścięgien i więzadeł. Osoby rozpoczynające przygodę ze wspinaczką przy wysokiej masie ciała powinny wybierać łatwe drogi, stopniowo zwiększać intensywność treningów, zwracać uwagę na regenerację oraz wzmacniać aparat ruchu dodatkowymi ćwiczeniami. W przypadku chęci udziału w kursie, warto powiadomić instruktora o nadmiernej wadze, będzie miał on możliwość dobrania odpowiedniego partnera do zespołu. Mimo sposobów na redukowanie sił działających na asekuranta (przyrządy typu OHM, Ohmega itp), duża różnica wagi pomiędzy wspinaczem, a asekurantem nie jest wskazana.

Choroby psychiczne

Wspinaczka wymaga koncentracji, przestrzegania procedur bezpieczeństwa oraz bezbłędnej asekuracji. Przeciwwskazaniem mogą być stany, które utrudniają ocenę sytuacji lub wykonywanie poleceń instruktora, między innymi:

• ostre epizody psychotyczne,
• ciężkie zaburzenia świadomości,
• niektóre zaburzenia zachowania związane z impulsywnością.

Każdy przypadek powinien być oceniany indywidualnie.

Ciąża a wspinaczka

Kwestia wspinaczki w czasie ciąży budzi wiele pytań. Kobiety regularnie wspinające się przed ciążą często kontynuują aktywność przez część tego okresu. Decyzję należy jednak skonsultować z lekarzem prowadzącym. Szczególną ostrożność należy zachować ze względu na ryzyko upadku, zmiany środka ciężkości oraz zwiększoną ruchomość stawów.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem przed kursem wspinaczkowym?

Przed rozpoczęciem kursu wspinaczkowego warto zasięgnąć opinii lekarza, jeśli występują:

• przewlekłe choroby serca,
• choroby neurologiczne,
• przewlekłe schorzenia płuc,
• świeże urazy narządu ruchu,
• nawracające omdlenia,
• przewlekłe bóle kręgosłupa,
• inne schorzenia mogące wpływać na bezpieczeństwo podczas wysiłku.

Wspinaczka jest sportem dostępnym dla osób w różnym wieku i o różnym poziomie sprawności fizycznej. Większość potencjalnych przeciwwskazań ma charakter względny i nie oznacza całkowitej rezygnacji z tej aktywności. Najważniejsze jest rozsądne podejście, konsultacja medyczna w razie wątpliwości oraz wybór kursu prowadzonego przez wykwalifikowanych instruktorów. Dzięki temu wspinaczka może być bezpiecznym, rozwijającym i satysfakcjonującym sposobem spędzania wolnego czasu.

Gdy chcesz wziąć udział w kursie, ważnym jest aby o stanie zdrowia powiadomić instruktora, to on ostatecznie podejmie decyzję czy dopuścić Cię do całego kursu lub jedynie poszczególnych zajęć oraz ewentualnie w jaki sposób je przeprowadzić aby były dla Ciebie bezpieczne. Zdarzało się, że pewne informacje na temat stanu zdrowia zostawały zatajane przez uczestników szkoleń, co mogło prowadzić do niebezpiecznych sytuacji – nie popełniaj tego błędu, działaj rozsądnie.

Artykuł został skonsultowany z lekarzem – wspinaczem.