Trener wspinania a instruktor wspinania - czym się różnią i dlaczego ma to znaczenie?

Wspinaczka przeżywa obecnie okres ogromnej popularności. Nigdy wcześniej tak wiele osób nie uprawiało wspinaczki – zarówno górskiej (letniej i zimowej), skalnej, jak i na sztucznych obiektach. Równocześnie poziom sportowy wspinaczy stale rośnie, a pokonywane drogi osiągają trudności, które jeszcze kilkanaście lat temu wydawały się nieosiągalne. Współczesna wspinaczka obejmuje bardzo szerokie spektrum aktywności – od wielodniowych wypraw w górach wysokich, przez wspinanie wielowyciągowe i skałkowe, aż po bouldering. Jednym z najważniejszych wydarzeń ostatnich lat było włączenie wspinaczki sportowej do programu igrzysk olimpijskich.

---

Wspinacze nieraz pytają mnie do kogo pójść na sekcję wspinaczkową, a u kogo robić kursy różnego rodzaju. Chociaż jest to kwestia indywidualna, a każdy fachowiec jest odrobinę inny, ma inne doświadczenie i kwalifikacje, to postaram się nakreślić kierunek, który może pomóc przy wyborze szkoleniowca „na ściankę” oraz „w skałki i góry”.

Należy zacząć od tego, że…

Wspinaczka skalna to nie to samo co wspinaczka sportowa

Jednym z najczęściej spotykanych błędów jest używanie pojęć „wspinaczka sportowa” i „wspinaczka skalna” jako synonimów. W rzeczywistości oznaczają one dwie różne rzeczy.

Wspinaczka skalna to każda forma wspinania odbywająca się w naturalnych skałach – zarówno na drogach wyposażonych w stałą asekurację, jak i na drogach tradycyjnych, gdzie wspinacze sami zakładają punkty asekuracyjne.

Natomiast wspinaczka sportowa odnosi się do dyscypliny sportowej, w której liczy się rywalizacja zawodników. Obejmuje ona trzy konkurencje:

• prowadzenie,
• bouldering,
• wspinaczkę na czas.

Innymi słowy – jeśli wspinasz się w skałach, uprawiasz wspinaczkę skalną. Gdy startujesz w zawodach i rywalizujesz z innymi zawodnikami, bierzesz udział we wspinaczce sportowej.

Choć wspinaczka górska, skalna i sportowa różnią się charakterem, wszystkie wymagają podobnych kompetencji. Niezależnie od miejsca działania wspinacz potrzebuje odpowiedniej techniki, siły, wytrzymałości, mocy oraz odporności psychicznej. To właśnie te elementy w największym stopniu wpływają na poziom pokonywanych dróg oraz bezpieczeństwo podczas wspinania.

Instruktor wspinania – specjalista od bezpieczeństwa i terenu

Podstawowym zadaniem instruktora jest nauczenie kursanta bezpiecznego i samodzielnego poruszania się w terenie wspinaczkowym.

Podczas szkolenia instruktor przekazuje wiedzę dotyczącą między innymi:

• technik asekuracji,
• wiązania węzłów,
• obsługi sprzętu,
• budowania stanowisk,
• współpracy w zespole,
• postępowania w sytuacjach awaryjnych,
• zasad bezpiecznego poruszania się w skałach lub górach.

Instruktor to przede wszystkim praktyk posiadający odpowiednie doświadczenie wspinaczkowe oraz kompetencje dydaktyczne.

Opiszę jak to wygląda w strukturach Polskiego Związku Alpinizmu, ponieważ w nich działam. W PZA funkcjonują cztery stopnie instruktorskie dla instruktorów wspinaczki powierzchniowej:

• Instruktor Sportu (IS),
• Instruktor Wspinaczki Skalnej (IWS),
• Instruktor Taternictwa (IT),
• Instruktor Alpinizmu (IA).

Każdy kolejny stopień obejmuje uprawnienia niższego, a jednocześnie rozszerza zakres kompetencji. Dodatkowo każdy instruktor niezależnie od stopnia musi posiadać odpowiednie licencje szkoleniowe dopasowane do terenu działania (góry, skały, panel). Dzięki temu instruktorzy szkolą wyłącznie w obszarach, do których posiadają odpowiednie kwalifikacje.

Trener wspinania – specjalista od rozwoju sportowego

Rolą trenera jest rozwijanie możliwości fizycznych i psychicznych zawodnika oraz planowanie jego długofalowego rozwoju sportowego. Trener odpowiada między innymi za:

• przygotowanie planów treningowych,
• rozwój siły, wytrzymałości i mocy,
• doskonalenie techniki,
• przygotowanie do zawodów,
• monitorowanie postępów,
• motywowanie zawodnika,
• współpracę z fizjoterapeutami i specjalistami żywienia.

Ze względu na specyfikę wspinaczki najlepiej aby trener sam prezentował wysoki poziom sportowy oraz stale aktualizował swoją wiedzę z zakresu treningu, fizjologii wysiłku i przygotowania motorycznego.

W Polskim Związku Alpinizmu każdy Trener Wspinaczki Sportowej klasy II (TII) musi jednocześnie posiadać kwalifikacje Instruktora Sportu (IS).

Trener Wspinaczki Sportowej klasy III (TIII) już ich nie posiada – taki trener ze skałami nie ma nic wspólnego, a wręcz nie może w nich szkolić. Jego rolą jest szkolenie na niższym szczeblu sportowym – np. sekcje komercyjne, sekcje dziecięce, zajęcia na ściankach itp.

Czy trener i instruktor to ta sama osoba?

Nie.

Choć zdarza się, że jedna osoba posiada zarówno kwalifikacje instruktorskie, jak i trenerskie (np. TII PZA), są to dwa odrębne zawody wymagające innych kompetencji.

Instruktor odpowiada przede wszystkim za bezpieczeństwo i naukę prawidłowych technik wspinaczkowych. Trener natomiast koncentruje się na poprawie wyników sportowych oraz przygotowaniu organizmu do coraz większych obciążeń treningowych.

Dlatego osoba specjalizująca się w treningu sportowym nie musi być najlepszym wyborem do prowadzenia kursów w terenie górskim. Z drugiej strony doskonały instruktor wspinania nie zawsze posiada wiedzę z zakresu planowania treningu sportowego.

Obie role wymagają wieloletniego doświadczenia, ale rozwijają zupełnie inne kompetencje.

Dlaczego wybór odpowiedniej osoby jest tak ważny?

Szkolenie wspinaczkowe odbywa się często w środowisku, które samo w sobie wiąże się z ryzykiem. Instruktor odpowiada nie tylko za przekazanie wiedzy, ale również za bezpieczeństwo uczestników podczas zajęć.

Trening sportowy niesie natomiast inne zagrożenia. Nieprawidłowo dobrane obciążenia mogą prowadzić do kontuzji, przeciążeń czy trwałych problemów zdrowotnych. Szczególnie istotne jest to w przypadku dzieci i młodzieży, których organizm znajduje się w fazie intensywnego rozwoju.

Deregulacja zawodów – na co zwrócić uwagę?

Obecnie wykonywanie zawodu instruktora lub trenera nie jest w Polsce regulowane w taki sposób jak kiedyś. W praktyce oznacza to, że działalność szkoleniową może prowadzić niemal każdy.

Na rynku można spotkać osoby posiadające jedynie podstawowe kwalifikacje zdobyte podczas krótkich kursów, ale również osoby, które określają się mianem instruktorów lub trenerów bez jakichkolwiek formalnych uprawnień czy odpowiedniego doświadczenia.

Dlatego przed wyborem szkolenia warto sprawdzić:

• kwalifikacje instruktora lub trenera,
• doświadczenie wspinaczkowe,
• zakres posiadanych uprawnień,
• opinie uczestników wcześniejszych kursów – sprawdzisz je tutaj,
• doświadczenie w pracy z dziećmi lub dorosłymi – w zależności od potrzeb.

Warto również pamiętać, że przewodnik górski, instruktor wspinania i trener wspinaczki wykonują trzy różne zawody. Każdy z nich odpowiada za inny obszar działalności i posiada odmienny zakres kompetencji.

Podsumowując

Bez względu na to, czy rozpoczynasz swoją przygodę ze wspinaniem, czy przygotowujesz się do startów w zawodach, wybór odpowiedniej osoby prowadzącej szkolenie ma ogromne znaczenie.

Jeżeli chcesz nauczyć się bezpiecznie wspinać i zdobyć umiejętności niezbędne do samodzielnego działania w skałach lub górach, wybierz doświadczonego instruktora.

Jeżeli natomiast Twoim celem jest poprawa wyników sportowych, wzrost poziomu wspinaczkowego oraz systematyczny rozwój fizyczny, najlepszym wyborem będzie wykwalifikowany trener.

Świadomy wybór specjalisty to inwestycja nie tylko w szybszy rozwój, ale przede wszystkim we własne bezpieczeństwo.